พัทลุง / คนพัทลุงลุกฮือฟื้นป่าเขาหัวช้าง เผยเดิมนายทุนลอบถางปลูกยางพาราเหี้ยนเตียน แจงตั้งกรรมการ กฎระเบียบ ลาดตระเวนดูแลทั้งป่าและสัตว์ เผยแค่ 5 ปีป่าฟื้น สัตว์ป่าชุม ชาวบ้านเกิดการเรียนรู้นำไปสู่การสร้างเครือข่ายที่เข้มแข็ง

จากปัญหาการลักลอบแผ้วถางป่าบริเวณเขาหัวช้าง ต.ตะโหมด อ.ตะโหมด จ.พัทลุง เพื่อขยายพื้นที่ปลูกยางพาราของนายทุนนอกพื้นที่ ส่งผลให้สภาพป่าบริเวณพื้นที่ดังกล่าวมีความเสื่อมโทรมเป็นอย่างมาก จากเดิมที่ชาวบ้านเคยหาของป่า สมุนไพร มีสัตว์ป่าชุกชุม แต่ผลจากการลักลอบแผ้วถางป่าเพื่อขยายพื้นที่สวนยางพาราดังกล่าว ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตชาวบ้านในพื้นที่เป็นอย่างมาก ดังนั้นจากปัญหาที่เกิดขึ้นทำให้ชาวบ้านป่าพงศ์ ต.ตะโหมด ซึ่งเป็นชุมชนในพื้นที่ ลุกขึ้นมารวมตัวฟื้นฟูสภาพป่า รวมทั้งกำหนดกฎระเบียบการใช้ประโยชน์จากป่าเขาหัวช้างดังกล่าว

นายสถิตย์ ขุนจันทร์ ผู้ใหญ่บ้านป่าพงศ์ ต.ตะโหมด กล่าวว่า พื้นที่บ้านป่าพงศ์ซึ่งตั้งอยู่บริเวณใกล้เคียงเขาหัวช้าง เดิมพื้นที่มีความอุดมสมบูรณ์มาก มีสัตว์ป่านานาชนิด แต่ที่ผ่านมาพื้นที่ป่าบริเวณดังกล่าวถูกนายทุนนอกพื้นที่เข้ามาลักลอบแผ้วถางเพื่อขยายพื้นที่ปลูกยางพาราจนทำให้ป่ามีความเสื่อมโทรม สัตว์ป่าน้อยลง กรณีที่เกิดขึ้นส่งผลกระทบต่อชุมชนเป็นอย่างมาก เพราะชาวบ้านเคยใช้ประโยชน์จากป่าแห่งนี้ในการเก็บหาของป่า สมุนไพร ฯลฯ

นาย สถิตย์ กล่าวต่อว่า ช่วงปี 2542 ชุมชนที่นี่มีโอกาสไปศึกษาดูงานการจัดการป่าพรุโต๊ะแดง จ.นราธิวาส และเมื่อกลับมาจึงมาหารือกันในสภาลานวัดตะโหมด ซึ่งเป็นที่แลกเปลี่ยนปัญหาชาวบ้านจึงเห็นร่วมกันว่าหากปล่อยให้มีการทำลายป่าเขาหัวช้างต่อไปเรื่อยๆโดยที่ชาวบ้านไม่ทำอะไรเลยในอนาคตป่าเขาหัวช้างคงหมดแน่ ที่สำคัญเขาหัวช้างซึ่งมีเนื้อที่ประมาณ 2,000 ไร่ ถือเป็นป่าบนภูเขาแห่งเดียวที่อยู่ในชุมชนซึ่งชุมชนต้องช่วยกันดูแล

ดังนั้น ชาวบ้านจึงรวมตัวพูดคุยหารือถึงสถานการณ์ปัญหาการทำลายป่าบนเขาหัวช้างและได้ข้อสรุปว่าต้องร่วมมือกันอนุรักษ์ฟื้นฟู เพื่อให้ป่าเหล่านี้อยู่ไปถึงรุ่นหลาน โดยในการดำเนินการนั้นใช้ระบบการจัดตั้งคณะกรรมการป่าเขาหัวช้างขึ้นมาดูแล มีการจัดกิจกรรมลาดตระเวนป่าเดือนละครั้งเพื่อดูแลความเรียบร้อยของป่าและสัตว์ป่า และมีการจัดกิจกรรมให้นักเรียนทุกคนในโรงเรียนในหมู่บ้านเข้าไปศึกษาความหลากหลายของระบบนิเวศน์เพื่อเป็นการปลูกฝังให้เด็กๆเหล่านี้ตระหนักในคุณค่าความสำคัญของป่าไม้ต่อไป และที่สำคัญยังมีการออกกฎระเบียบในการดูแลจัดการป่าเขาหัวช้างด้วย เช่น ห้ามตัดไม้, ล่าสัตว์ ซึ่งระเบียบเหล่านี้ชาวบ้านเป็นผู้กำหนดร่วมกัน

นายศักดิ์ เพชรสุข ชาวบ้าน ต.ตะโหมด อ.ตะโหมด กล่าวว่า ผลที่ได้จากการดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2542 พบว่า สภาพป่ามีการพื้นตัวขึ้น ไม่มีการบุกรุกทำลายสัตว์ป่าต่างๆ อย่างเช่น หมูป่า, กระรอก, นกต่างๆ ก็กลับมา อีกทั้งชาวบ้านป่าพงศ์ยังได้ใช้ประโยชน์จากป่าแห่งนี้ในการเก็บหาสมุนไพรและของป่า เช่น สะตอป่า ลูกเหรียง ลูกประ อย่างในอดีตอีกด้วย

ส่วนพื้นที่ที่มีการบุกรุกปลูกยางพารานั้น ชาวบ้านก็ไม่ได้ไปยึดพื้นที่คืนแต่อย่างใดเพราะไม่อยากให้เกิดความขัดแย้งเพิ่มขึ้น แต่จะใช้วิธีการดึงนายทุนเหล่านั้นมาเป็นแนวร่วมในการอนุรักษ์ สร้างจิตสำนึกให้เขาซึ่งระยะหลังนายทุนเหล่านั้นก็เข้าร่วมในการอนุรักษ์ และยังคืนพื้นที่ป่าบางส่วนให้ชุมชนด้วย

นายศักดิ์กล่าวในตอนท้ายว่า กรณีดังกล่าวสร้างความภูมิใจแก่ชาวบ้านเป็นอย่างมาก เพราะการร่วมกันจัดการดูแลป่าอย่างที่ทำมาสามารถป้องกันการทำลายทรัพยากรป่าไม้ สัตว์ป่าได้เป็นอย่างดี ที่สำคัญ ชาวบ้านป่าพงศ์เกิดการเรียนรู้ เกิดการรวมตัวสร้างเครือข่ายมีพันธมิตรที่กว้างขึ้น และยังเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายป่าบรรทัดด้วย ซึ่งสิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งนำมาซึ่งความเข้มแข็งของชุมชน