2 การ ทำรังผึ้ง ผึ้งชอบทำรังในบริเวณป่าเชิงเขาหรือต้นไม้ขนาดใหญ่ที่ขึ้นอยู่ตามเชิงเขา นักจับผึ้งที่มีประสบการณ์จะหารังผึ้งพบโดยไม่ยากนัก ด้วยการสังเกตพฤติกรรมของผึ้งคือ ต้นไม้ที่ผึ้งเคยสร้างรังมาก่อน การลงกินน้ำของผึ้ง และมองหารังผึ้งบนต้นไม้ใหญ่ที่ขึ้นอยู่ระหว่างช่องเขาหรือหุบเขา
3 การเตรียมอุปกรณ์
3.1วัสดุสำหรับใช้แคไม้ ซึ่งเป็นวัสดุใช้สร้างที่เหยียบหรือจับ เพื่อขึ้นไปเก็บน้ำผึ้งบนต้นไม้ มีลักษณะคล้ายบันได จะประกอบด้วย ไม้แค ไม้งา ค้อน ตะปู เชือกหวายหรือเชือกอย่างอื่นที่มีความเหนียว
3.2 หมรง ภาชนะสำหรับใส่น้ำผึ้ง ทำด้วยกาบไม้โต๊ะเห็นหรือกาบของไม้เหลาชะโอน
3.3 เชือกครู เชือกสำหรับใช้ผูกหมรงที่ใส่น้ำผึ้งจากต้นไม้ นิยมควั่นด้วยหวาย
3.4 กาย เป็นคบไฟจุดเพื่อให้เกิดสะเก็ดสำหรับล่อผึ้งให้ออกจากรัง หรือเกิดควัญสำหรับไล่ผึ้งออหจากรัง นิยมใช้ย่านขลู ต้นฉิ้ง หรือกาบมะพร้าว นำมาทุบให้ละเอียด ตากให้แห้ง และมัดด้วยหวายหรือเชือก
3.5 ไม้ปลี รูปร่างคล้ายพระขรรค์ใช้ตัดรวงผึ้ง ทำด้วยไม้หลาชะโอน หรือไม้เตาผี
3.6 ถัง สำหรับแบ่งน้ำผึ้งจากหมรง ที่เก็บลงมาจากรังผึ้ง
ขั้นตอนการจับผึ้ง
นักจับผึ้งจะมีการทำงานกันเป็นกลุ่ม ประมาณ 4-6คน จึงจะทำงานได้สะดวก และการจับผึ้งจะมีขั้นตอนดังนี้
3.1 ก่อนจะมีการจับผึ้งจะมีการไหว้ไม้ โดยมีเครื่องเซ่นประกอบด้วยไก่ตัวผู้ ข้าวเหนียว ข้าวเจ้า เทียน หมาก และพลู พิธีกรรมของการไหว้ไม้จะเริ่มต้นจากการสวดบทคาถาบวงสรวงภูมิเทพยดา หรือที่เรียกกันว่าชุมนุมเทวดา เมื่อสวดบทคาถาชุมนุมเทวดาเสร็จแล้ว นักจับผึ้งก็จะขออนุญาตและขอพรจากเจ้าที่เจ้าทาง ตลอดถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย ได้อนุญาตและช่วยเหลือให้การจับผึ้งในครั้งนี้ประสบความสำเร็จและมีความปลอดภัย การไหว้ไม้จะทำให้นักจับผึ้งเกิดกำลังใจมีจิตใจที่เข้มแข็ง หากจิตใจอ่อนแอก็อาจทำให้เกิดอันตรายได้ เพราะการจับผึ้งนั้นทุกคนจะต้องมีจิตใจ
เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ทำงานเป็นหมู่คณะ ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ทำด้วยความรอบคอบ ระมัดระวังและไม่ประมาณ
3.2เป็นการสร้างที่เหยียบหรือจับเพื่อขึ้นไปเก็บน้ำผึ้งบนต้นไม้ มีลักษณะเป็นขั้น ๆ คล้ายบันดความห่างของแต่ละชั้นประมาณ 1.50-2.00เมตร หรือประมาณหนึ่งช่วงของคนยื่นมือจับถึงกัน การทำงานในขั้นนี้ทุกคนจะช่วยเหลือกันและการแคไม้ก่อนที่จะถึงรังของผึ้งประมาณ 15-20 เมตร หากท้องฟ้ายังไม่มืด ก็จะหยุดแคเอาไว้ก่อนเพราะฝูงผึ้งยังมองเห็นและจะเข้ามารุมต่อย ต้องรอจนถึงมืดจึงทำการแคไม้เข้าไป
ใกล้รังผึ้งได้
3.3 การเก็บน้ำผึ้ง นายโหมลนทุกคนก็จะรอให้ความมืดเข้าปกคลุมผืนป่าจนมืดสนิท จนกระทั่งถึงเวลาประมาณ 20.00 น. นายโหมลนปลายผู้ทำหน้าที่ขึ้นไปเก็บน้ำผึ้งบนต้นไม้จะเลือกนายโหมลน 1 คนที่ตนไว้ใจที่สุดให้คอยทำหน้าที่ดูแลเชือกครูและคอยถ่ายน้ำผึ้งที่ถูกโยงด้วย เชือกครูจากข้างบนลงข้างล่าง ต่อจากนั้นนายโหมลนปลาย ก็จะทำพิธีเปิดประตูและขึ้นต้นไม้ทางไม้แคที่เตรียมไว้แล้ว ในขณะที่ขึ้นต้นไม้ก็จะมีการกล่าวบทร้อง เหลิดผึ้ง ไปด้วย เพื่อไปถึง
ใกล้รังผึ้งนายโหมลนปลายก็จะใช้สะเก็ดไฟล่อผึ้งให้บินออกจากรังในส่วนที่เหลือก็ใช้ควันไฟรมให้ผึ้งออกจากรังเพื่อให้ผึ้งตายน้อยที่สุด ต่อจากนั้นจึงเก็บน้ำผึ้งลงมาข้างล่าง ซึ่งในปีไหนที่ฝนตกถูกต้องตามฤดูกาล ป่าอุดมสมบูรณ์ไปด้วยดอกไม้ ต้นยวนทองหนึ่งต้น อาจมีผึ้งมาทำรัง 10-20 รัง ต้องใช้เวลาในการจับผึ้ง 3-4 วัน และได้น้ำผึ้งเป็นจำนวนมาก เมื่อเก็บน้ำผึ้งเสร็จในแต่ละต้นก็จะเอาไม้แคดวดที่อยู่บนสุดออกและมีการกล่าวบทร้องสั่งไม้ด้วยเสียง
อันดัง เมื่อเก็บน้ำผึ้งจากรังเสร็จเรียบร้อยก็จะทำพิธีสังเวยภูมิเทวดา สิ่งศักดิ์สิทธิ์ หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า การตั้งโหมลน
เมื่อนำน้ำผึ้งมาถึงบ้าน คณะของผู้จับผึ้งก็จะช่วยกันแยกส่วนที่ปะปนมา ออกจากน้ำผึ้ง เช่นส่วนของรังผึ้ง
กลับหน้าแรก
